Değişen endüstriyel sektörlerde parça birleşimleri, montaj ve uygulamalarda ya da yapılaşmada özellikle çelik konstrüksiyon gibi birleşimlerde cıvatalar mutlak bir şekilde kullanılması gereken malzemelerdir. Isıl işlem sayesinde güçlendirilmiş çelik ile üretimi yapılan cıvatalarda özellikle 10.9 cıvata mekanik özellikleri birçok önemli sektör için gereklilik oluşturan ve avantaj sağlayan bir noktada bulunmaktadır.
10.9 Cıvata Mekanik Özellikleri Nelerdir?
Kalite sınıflandırmasında kullanılan 10.9 rakamından hesaplama yapılabileceği üzere bu tip cıvatalarda en önemli 10.9 cıvata mekanik özellikleri arasında öncelikle asgari 1000 MPa çekme dayanımı ve yine asgari 900 MPa akma dayanımı bulunmaktadır.
10.9 cıvatalarda kodlama gereği öncelikle 10x100 hesaplamasından çekme dayanımı ortaya çıkarılırken, minimum 1000 N/mm²(MPa) değeri elde edilir. Yine 10x10x9 hesaplamasında da akma dayanımı olarak 900 N/mm²(MPa) değeri elde edilir.
AISI/SAE 5140(41Cr4) gibi orta karbonlu krom alaşımlı ıslah çeliklerinden yaygın şekilde üretilen bu cıvatalarda sertlik değerleri açısından da 32-39 HRC Rockwell aralığı görülebilmektedir.
10.9 Cıvata Standartları Nelerdir?
10.9 kalite cıvatalarda temel olarak bilinen standartlar arasında ISO 898-1 yani karbon çeliği ve alaşımlı çelik sayesinde üretim yapılan dişli bağlantı ekipmanlarında görülebilecek mekanik özellikler standardı ve yine EN ISO 898-1 ile aynı zamanda çelik konstrüksiyonlar için EN 14399 standardı yer alır.
Ayrıca bu cıvatalarda DIN karşılıkları açısından da aşağıdaki gibi bir listeden bahsetmek mümkündür.
- Flanşlı cıvatalarda DIN 6921 standardı
- İmbus veya silindirik başlı alyan cıvatalar için DIN 912 veya ISO 4762 standartları
- Kısmi dişili altıköşe başlı cıvatalar için DIN 931 standartları
- Tam dişli şekilde altıköşe başlı cıvatalar için DIN 933 standardı
10.9 Kalite Cıvata Malzeme Analizleri
Üretim malzemesi açısından en genel şekilde tercih edilen çelik türleri arasında 41Cr4 yer alırken, bu malzeme türünde kimyasal ve mekanik analizlere bakıldığında %0,20 ile %0,55 arasında Karbon(C) düzeyi yer alır. Bu tip orta karbonlu çeliklerde maksimum %0,025 Kükürt(S) ve Fosfor(P) bulunabilirken, yine azami %0,003 oranında Brom(Br) içeriği bulunması mümkündür.
41cr4 gibi çelikler içeriğinde aynı zamanda Krom(Cr) bulundurdukları için yüksek bir akma ve çekme dayanıklılığı, mukavemet ve sertlik değeri sağlamaları ile bilinir. Ayrıca bu çelikler üzerinde uygulanan ıslah ve dış dayanıklılık için karartma gibi ısıl işlemler malzemeye ayrı bir kalite kazandırmaktadır.
10.9 Cıvata Mekanik Özelliklerinin Avantajları Nelerdir?
Yüksek akma ve çekme mukavemeti ile birlikte bu cıvatalar özellikle değişen uygulama alanlarında aşağıda bahsedilebilecek artıları sağlayabilmektedir.
- Yüksek akma ve çekme mukavemeti ile birlikte her mm2 kullanım alanında yine daha yüksek bir dayanıklılık ortaya koyar.
- Değişen sektörlerde ağır yapıların birleşiminde güvenilir bir kullanım imkanı sağlar.
- Beklenmedik darbe ve yoğun titreşimlere karşı kırılma direnci sağlayabilir.
- Isıl işlemler gibi ayrıntılar ile güvenlik koşulları geliştirilebilir.
- Karartma gibi ısıl işlemler sayesinde dış koşullara karşı aşınma direnci ile kullanım sağlanabilir.
- Yüzey kaplamalarında fosfat, çinko, siyah oksit veya galvanizleme gibi ayrıntılar kullanılabilir.
10.9 Cıvata Kullanım Alanları Nelerdir?
10.9 kalitedeki ekipmanlar genellikle otomotiv, ağır makine, petrol, madencilik sanayileri, inşaatlarda özellikle çelik yapılar ve ağır taşıma bağlantısı gerektiren titreşimli alanlar gibi noktalarda kullanılmaktadır.
Minimum 10 kalite sınıfına sahip olan bir somun ile birleştirilmesi gereken bu cıvatalarda aksi takdirde yük altında sıyırma ile karşılaşılması mümkündür. Malzeme yapısı gereği ısıl işlem görmüş ve orta karbonlu çelik ile üretilmiş bu cıvatalar, paslanmaz üretimde aşınma direnci düşük olabilirken; diğer cıvata türlerine göre biraz daha yüksek maliyetlidir.
Günümüzde DEMSA Isıl İşlem hizmetlerimiz gibi kalitelerden geçmiş ürünler yine 10.9 cıvata mekanik özellikleri ile ağır yüklere karşı tercih edilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
10.9 kalite cıvata ne demek?
Cıvata gibi bağlantı ekipmanlarında 10.9 kalite sınıfı minimum 1000 MPa çekme dayanımı ve yine minimum 900 MPa akma dayanımı ortaya koyacak şekilde ortak karbonlu çeliklerden üretilmiş dayanıklı bir ekipman olduğu anlamına gelmektedir.
10.9 kalite cıvata sertlik değeri nedir?
Üretim çeliği kaynaklı bir şekilde bu tip cıvatalarda 31 ile 39 HRC arası Rockwell sertliği bulunabilmektedir.
10.9 cıvata boyutları ne olabilir?
1.6 ile 100 arasında metrik ölçülere sahip olan bu cıvatalarda yine standartlara ve çap kalınlığına bağlı gövde uzunluğunda 5 ile 300mm ve üzeri aralığında milimetre boyutları görülebilir.