İki değişen parçanın birbirine istenildiği zaman sökülebilecek şekilde bağlanabilmesi açısından kullanılan ve genellikle baş kısmı dörtgen ya da altıgen olan bağlantı ekipmanları cıvata şeklinde adlandırılır. Ancak çok sıradan bir malzeme gibi görünse de özellikle endüstriyel ortamda veya bağlantı uygulamalarında cıvata üzerindeki rakamlar bilhassa üretici ve uygulayıcı açısından çok önemlidir.
Cıvata Üzerindeki Rakamlar Ne Anlama Gelir?
Somun yardımı ile herhangi bir parçayı veya iki parçayı birbirine sabitleyebilen bu ekipmanlarda cıvata üzerindeki rakamlar kullanılan ekipmanın ne kadar sağlam ve kaliteli olduğunu ifade edebilecek şekilde uluslararası standartlara göre belirlenmiş ölçeklerdir.
Bir cıvata üzerinde yer alan rakam ikili sistem ile ifade edilirken, örneğin; 8.8 veya 10.9 gibi bir değer bulunur. Noktanın solundaki ilk değer malzemenin çekme dayanımı özelliğini gösterir ve bu değerin 100 katı cıvatanın ne kadar ağır bir yükte kırılabileceğini belirtir. Noktanın sağındaki diğer değer ise akma dayanımını gösterirken; sağ ve soldaki iki değer birbiri ve sonrasında 10 ile çarpıldığında cıvatanın ne zaman kalıcı şekilde esneyerek şeklinin bozulacağını gösterir.
Cıvata Üzerindeki Rakamlar Nasıl Hesaplanır?
Örnek bir cıvata üzerinden ilerlenirse 10.9 bir cıvatada çekme dayanımı 10x100 yani 1000 N/mm² veya 1000 MPa’dır. Yine akma dayanımı ise 9x10x10=900 N/mm² veya 900 Mpa’dır.
Cıvata Üzerindeki Rakamlar Neden Kullanılmaktadır?
Cıvatalarda bu tarz bir standart oluşturacak şekilde rakamlandırma kullanılması geçmiş dönemlerde yapılan üretimlerde ürünlerin boyut ve diş aralıkları üzerinden değerlendirilmesi fakat dayanıklılıklarının belirlenmemesi nedeni ile oluşan sektörel sıkıntılardan kaynaklanmıştır.
Zaman içerisinde özellikle SAE ve ASTM kuruluşlar tarafından bu malzemelerde kalite standartlarını belirleyebilmek açısından bir işaretleme sistemi ortaya koyulmuştur. Bu işaretleme sistemi daha sonrasında Alman Standardizasyon Enstitüsü(DIN) tarafından da düzenlenerek günümüzdeki şekilde cıvata üzerindeki rakamlar ile genel ve doğru düzeyde bir kullanım yapısı elde edilmiştir.
Civata Üzerindeki Rakamlar Nasıl Sıralanır?
Günümüzde Alman standardı olarak ifade edilen DIN standardında cıvatalara üzerinde belirtilen rakamlar sayesinde ad verilmiş kalite nitelikleri aşağıdaki listede belirlenmiş sıralama ile görülmektedir.
- 3.6 cıvatalar
- 4.6 cıvatalar
- 4.8 cıvatalar
- 5.6 cıvatalar
- 5.8 cıvatalar
- 6.6 cıvatalar
- 6.8 cıvatalar
- 6.9 cıvatalar
- 8.8 cıvatalar
- 10.9 cıvatalar
- 12.9 cıvatalar
- 14.9 cıvatalar
Bu liste içerisinde özellikle 8.8 kalite, 10.9 kalite ve 12.9 kalite civata ürünleri çok sık bir şekilde değişen birçok endüstriyel alanda kullanılan ürünlerdir.
8.8 Kalite Cıvata
8.8 kalite cıvatalar 800 MPa çekme dayanımı ve 640 MPa akma mukavemeti gösteren özellikleri ile çoğu zaman C35 ya da CK35 gibi karbon çeliklerinden üretilen ve 21-29 HRC aralığında sertlikleri ile makine, çelik yapı veya otomotiv montajı gibi alanlarda kullanılan ürünlerdir.
10.9 Kalite Cıvata
Bu tip cıvatalar mekanik anlamda 1040 MPa gibi bir çekme dayanımı ve 900 MPa akma dayanımı gösterebilirken, bu cıvatalar yüksek gerilme ve yorma direnci ile ağır sanayide otomotivde ve konstrüksiyon gibi yapılarda 34-40 HRC sertliği gibi nitelikleri ile kullanılabilmektedir.
12.9 Kalite Cıvata
12.9 kalite değerine sahip cıvata ürünlerinde 1200 MPa çekme kuvveti ve 1080 MPa akma kuvveti gibi değerler görülürken, bu malzemeler özellikle 4140 kalite karbon çeliği ile üretilir ve 39-44 HRC sertlik gibi nitelikleri ile kalıp sanayi, ağır sanayi ve otomotiv gibi alanlarda tercih edilebilirler.
Cıvata Üzerindeki Rakamlar Malzeme Türünü İfade Eder Mi?
Cıvatalarda sadece dayanıklılık ölçeklerini ifade eden rakamlar değil A2 veya A4 gibi değişen düzeyde rakamlar da yer alır. Bu rakamlar ürünün hangi çelik kalitesi yani malzeme türü ile üretildiğini ifade etmektedir.
A2 şeklinde kodlanmış cıvatalarda 304 paslanmaz çelik kullanıldığı veya A4 cıvata ürünlerinde ise 316 paslanmaz çelik kullanıldığı gibi ayrıntıları anlamak mümkündür. Keza kullanılan malzemenin genel akma ve çekme dayanımı gibi özellikleri sayesinde de cıvata üzerindeki rakamlar ile karşılaştırma yapılarak cıvatanın ortaya koyabileceği dayanıklılık rahatlıkla anlaşılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Cıvata üzerindeki rakamların anlamı nedir?
Cıvata gibi bağlantı ekipmanları üzerinde bunlar rakamların anlamı malzemenin ne kadar çekme ve akma dayanımı ortaya koyabileceğin ve hangi tür bir malzemeden üretildiğini ifade etmektir.
10.9 cıvata ne demek?
Çekme dayanımı katsayısının 10 ve akma dayanımı katsayısının 9 olduğu belirtilen bu tür bir bağlantı ekipmanında 10x100 ile çekme mukavemeti ve 10x9x10 ile de akma mukavemeti değeri N/mm2(MPa) üzerinden hesaplanabilir.
Yaygın kullanılan cıvata kaliteleri nelerdir?
Günümüzde birçok endüstride yaygın şekilde kullanılan cıvata kaliteleri arasında 8.8 kalite, 10.9 kalite ve 12.9 kalite cıvatalar yer alır.